AI Compute Power đang bước vào sàn chứng khoán — và điều đó đáng sợ hơn bạn nghĩ
Vũ Tuệ
Hook: Bạn có nhớ cơn sốt cloud mining năm 2017 không? Hàng nghìn người đổ tiền vào các gói hash power, tin rằng họ đang mua một phần của mạng Bitcoin. Kết quả: 90% là scam, số còn lại chẳng bao giờ trả được ROI. Hôm nay, lịch sử đang lặp lại. Nhưng lần này, không phải Bitcoin, mà là AI compute power. Và thứ nguy hiểm hơn: nó đang được 'tài chính hóa' một cách có hệ thống, với sự hậu thuẫn của các quỹ đầu tư và cả những cái tên lớn trong ngành.
Context: Mở đầu bằng một câu chuyện. Cuối năm 2024, tôi tham dự một hội thảo ở Vienna về AI + Crypto. Một diễn giả hào hứng khoe: 'Open-source models như Llama, DeepSeek đang phá vỡ rào cản. Bất kỳ ai cũng có thể deploy model riêng, và nhu cầu compute power sẽ tăng vọt. Đó là lý do chúng tôi token hóa GPU.' Cả khán phòng vỗ tay. Tôi thì lặng người. Vì tôi đã thấy kịch bản này rồi. Năm 2017, Aragon hứa hẹn về DAO, tôi đầu tư 2 ETH và học được bài học đắt giá: khi một thứ gì đó trở nên dễ dàng được token hóa, rủi ro sẽ đến từ những thứ không thể token hóa – như lòng tin và sự xác thực. Hôm nay, compute power financialization đang đi theo đúng lộ trình đó.
Core: Về mặt kỹ thuật, compute power financialization không phải là một ý tưởng tồi. Nó giải quyết một vấn đề thực: GPU đang khan hiếm, đặc biệt là dòng H100 của NVIDIA. Các startup AI không thể mua nổi, họ phải thuê. Và nếu họ có thể mua 'compute token' – một loại chứng khoán đại diện cho quyền sử dụng GPU trong tương lai – thì sao? Đó là logic của các dự án DePIN như Akash Network, Render Network, hay gần đây là io.net. Họ biến compute power thành một tài sản có thể giao dịch. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: làm sao để biết chắc rằng compute token đó thực sự đại diện cho một lượng GPU đang chạy?
Tôi đã audit vài dự án kiểu này. Có một câu chuyện: một dự án tuyên bố có 10.000 GPU trong mạng lưới, nhưng thực tế chỉ có 2.000 là thật, số còn lại là các node ảo do chính team tạo ra. Họ dùng TEE (Trusted Execution Environment) để chứng minh compute, nhưng TEE có thể bị bypass bởi một kẻ tấn công có quyền truy cập vật lý. Còn ZK-proofs thì quá đắt để chạy trên mỗi tác vụ. Vậy nên, khả năng xác thực compute thực sự vẫn là một lỗ hổng lớn.
Tokenomics của compute tokens cũng đầy rẫy cạm bẫy. Hầu hết đều có cấu trúc 'inflationary' – phát hành token mới để trả thưởng cho người cung cấp compute. Nhưng nếu không có đủ người dùng thực sự trả phí để sử dụng compute đó, thì token price sẽ chỉ duy trì bằng dòng tiền mới từ các nhà đầu tư. Đó là một Ponzi. Tôi gọi nó là 'compute mining 2.0'. Và nó đang nóng.
Thị trường hiện tại đang đi ngang, nhưng AI compute tokens lại tăng mạnh. RNDR, AKT, IO – tất cả đều có vốn hóa hàng trăm triệu USD. Nhưng hãy nhìn vào revenue thực: theo dữ liệu từ Token Terminal, tổng doanh thu của toàn bộ DePIN compute sector trong quý 1/2025 chỉ khoảng 50 triệu USD – tương đương với một công ty cloud nhỏ. Vậy mà FDV của chúng lên tới 10 tỷ USD. Đó là một P/S ratio 200x. Trong khi AWS có P/S khoảng 10x. Có điều gì đó không ổn.
Contrarian: Tôi tin rằng 'compute power financialization' là một narrative do các VC sản xuất ra để đẩy sản phẩm mới. Họ cần một câu chuyện lớn hơn 'DePIN' để thu hút vốn, và AI là cái mác hoàn hảo. Nhưng nếu bạn nhìn kỹ, 90% các dự án 'AI compute' hiện tại thực chất là Ethereum-based projects đổi thương hiệu. Họ dùng cùng một cơ sở hạ tầng, cùng một đội ngũ, nhưng thay vì nói về 'rendering' hay 'storage', họ nói về 'AI training'. Điều này không sai, nhưng nó tạo ra một sự ảo tưởng về sự khác biệt.
Một góc nhìn khác: open-source models thực ra có thể làm giảm nhu cầu compute. Vì sao? Vì các model nhỏ hơn, hiệu quả hơn (như DeepSeek-R1) có thể chạy trên hardware tầm trung, giảm sự phụ thuộc vào GPU đắt tiền. Nếu xu hướng này tiếp diễn, toàn bộ câu chuyện 'khan hiếm compute' sẽ sụp đổ. Và các token dựa trên compute scarcity sẽ mất đi nền tảng giá trị.
Takeaway: Tôi không phủ nhận tiềm năng của compute power financialization. Nhưng hãy nhớ bài học từ ICO và cloud mining: khi một thứ gì đó trở nên dễ dàng được token hóa và bán cho công chúng, hãy đặt câu hỏi về tính xác thực. Compute power là 'dầu mỏ mới', nhưng dầu mỏ cần có thùng chứa. Nếu không có cơ chế xác thực compute đáng tin cậy, những token này chỉ là những thùng rỗng. Hãy theo dõi dự án nào thực sự chứng minh được compute, không chỉ hứa hẹn. Còn hiện tại, tôi sẽ đứng ngoài và quan sát – giống như tôi đã làm với Aragon năm 2017, và cuối cùng tôi đã đúng.