Giữa lúc toàn thị trường đang đổ dồn sự chú ý vào câu chuyện thanh khoản của Bitcoin ETF, một thông báo tưởng chừng lẻ tẻ đã lướt qua radar của tôi: Rarible, một trong những NFT marketplace lâu đời nhất, chính thức mở cửa trên Solana. Phản ứng đầu tiên của tôi không phải là "tin tốt cho NFT", mà là một câu hỏi khó chịu: tại sao là lúc này, và tại sao ở đây?
Trong bối cảnh khối lượng giao dịch NFT trên toàn cầu vẫn cách rất xa đỉnh cao năm 2021, cuộc chơi không còn dành cho tất cả. Mỗi thị trường mất thị phần, một thị trường khác được hưởng. Đây không phải một trò chơi cộng gộp, mà là một trò chơi tổng bằng không. Và chính trong bối cảnh đó, Rarible – một giao thức từng được nhắc đến như biểu tượng của làn sóng NFT sáng tạo – lại quyết định rời xa vùng an toàn là Ethereum để đặt cược lên một hệ sinh thái mà họ chưa từng có lợi thế.
Bối cảnh: Solana là nơi thanh khoản đang chảy
Để hiểu nước đi này, cần nhìn vào bản đồ thanh khoản. Solana không còn là một blockchain non trẻ. Trong năm qua, hệ sinh thái này đã trở thành một trong những điểm nóng về hoạt động trên chuỗi, không chỉ trong DeFi mà còn ở mảng NFT. Magic Eden gần như kiểm soát phần lớn khối lượng giao dịch NFT trên Solana, với thương hiệu mạnh và lượng người dùng trung thành. Nhưng cũng giống như bất kỳ thị trường do một người chơi thống trị, đó là một cơ hội cho những ai sẵn sàng thách thức.
Rarible ra đời năm 2020, với token RARI được phân phối cho người dùng thông qua các pool thanh khoản. Token này từng có một thời kỳ hoàng kim, nhưng giờ đây nó phản ánh đúng hiện trạng của nền tảng: một cộng đồng trung thành nhưng thu hẹp. Trong các cuộc gặp với nhà đầu tư, Rarible thường nhấn mạnh đến "khả năng tương tác đa chuỗi" như một lợi thế cạnh tranh. Nhưng nếu một giao thức không thể tạo ra lợi thế trên chính chuỗi nhà, thì việc mở rộng sang chuỗi khác chỉ khiến vấn đề trở nên đắt đỏ hơn.
Về mặt kỹ thuật, Solana NFT không giống Ethereum. Ở Ethereum, chuẩn ERC-721 là một chuẩn phổ quát. Trên Solana, Metaplex là giao thức chính để tạo và quản lý NFT, dựa trên token chuẩn SPL. Không một marketplace nào có thể tham gia hệ sinh thái này chỉ bằng một cú copy-paste contract. Đây là một chi phí phát triển thực sự, đồng nghĩa Rarible không coi Solana là một bước đi chớp nhoáng. Họ đang đặt cược một phần nguồn lực kỹ thuật vào một thị trường mà họ chưa có chỗ đứng. Nhưng câu hỏi vẫn là: họ có duy trì được nguồn lực đó đủ lâu hay không.
Chiến lược đa chuỗi: Bổ sung hay phân tán nguồn lực?
Hãy gạt bỏ lớp sương mù marketing. Việc Rarible lên Solana không có gì là đột phá về công nghệ. Không có cầu nối cross-chain mới, không có cơ chế đồng thuận mới. Nó chỉ đơn giản là một chiến lược mở rộng đa chuỗi – một chiến lược mà trong thế giới tài chính, người ta gọi là "bổ sung". Bạn đang cố gắng có mặt ở một nơi còn trống trước khi người khác chiếm mất. Nhưng trong một thị trường NFT đang bị siết chặt bởi nhiều yếu tố, câu hỏi đặt ra là: một giao thức đã chật vật trên Ethereum liệu có đủ nguồn lực để duy trì một hệ thống phức tạp hơn?
Đáng chú ý, bộ sưu tập đầu tiên được chọn để ra mắt trên Rarible Solana là Claynosaurz – một bộ PFP đã có chỗ đứng nhất định trong hệ sinh thái Solana. Việc chọn một bộ sưu tập đã được chứng minh, thay vì một dự án mới hoàn toàn, cho thấy Rarible muốn giảm thiểu rủi ro ban đầu. Họ cần thanh khoản ngay lập tức, không phải thử nghiệm với một thương hiệu lạ. Điều này mâu thuẫn với câu chuyện "mang sự đổi mới đến Solana" mà họ đang cố gắng truyền tải. Nếu bạn thực sự muốn làm mới một thị trường, bạn sẽ mang một dự án mới, không phải một bộ sưu tập cũ.
Rarible cũng từng thử nghiệm cơ chế gacha – lấy cảm hứng từ văn hóa xếp hàng của Nhật Bản – để tạo ra yếu tố bất ngờ trong quá trình mở hộp NFT. Đây là một nỗ lực khác biệt hóa đáng ghi nhận, nhưng trong một thị trường mà người dùng đang tìm kiếm thanh khoản và hoạt động, những yếu tố gamification này thường chỉ thu hút một nhóm nhỏ. Trong các cuộc chiến giành thanh khoản, thứ quyết định không phải là độc đáo, mà là độ sâu của nguồn vốn.
Trong 27 năm quan sát các hệ thống thanh toán xuyên biên giới, tôi học được rằng: đa chuỗi chỉ có ý nghĩa khi bạn có một lợi thế thanh khoản độc quyền. Một ngân hàng ngoại có thể mở chi nhánh ở mọi nơi, nhưng nếu không có sản phẩm nội địa tốt, họ sẽ thất bại. Rarible trên Solana giống như một ngân hàng ngoại mở chi nhánh tại một thị trường đang có khách quen. Cửa hàng có thể đẹp, nhưng khách hàng sẽ hỏi: sản phẩm của anh khác gì với sản phẩm của Magic Eden?
Ba tín hiệu quyết định thành bại
Với tư cách một nhà phân tích, tôi không quan tâm đến các thông cáo báo chí. Tôi quan tâm đến ba con số.
Đầu tiên là khối lượng giao dịch. Nếu Rarible có thể duy trì hơn 1.000 SOL khối lượng giao dịch mỗi tuần trong bốn tuần liên tiếp, đó là dấu hiệu cho thấy người dùng không chỉ tò mò, mà đang thực sự chuyển sang. Ngược lại, nếu con số chỉ xuất hiện trong tuần đầu tiên rồi giảm mạnh, thì đó chỉ là một đợt bơm thanh khoản ngắn hạn, giống như những gì đã xảy ra với nhiều sàn NFT khác.
Thứ hai là tỷ lệ phát hành bộ sưu tập mới. Các nhà sáng tạo chính là nguồn sống của một NFT marketplace. Nếu họ bắt đầu chọn Rarible làm nơi phát hành đầu tiên, thay vì Magic Eden, đó là một tín hiệu chuyển dịch quyền lực. Nhưng nếu họ chỉ đăng ký một bản sao của bộ sưu tập đã có trên Magic Eden, thì Rarible chỉ là một nơi trưng bày thứ cấp, không phải một thị trường thực sự.
Thứ ba là phản ứng của Magic Eden. Trong bất kỳ cuộc chiến nào, hành động của kẻ thống trị là tín hiệu rõ ràng nhất về mức độ đe dọa thực sự. Nếu Magic Eden bắt đầu giảm phí, tung ra các chương trình khuyến khích hoặc sao chép các tính năng của Rarible, đó là bằng chứng rằng Rarible đã gây áp lực thực sự. Nếu họ phớt lờ, có nghĩa họ không coi Rarible là đối thủ. Và trong thị trường, việc bị phớt lờ còn tệ hơn bị tấn công.
Góc nhìn phản trực giác: Họ không đến để cạnh tranh
Nhưng hãy dừng lại một chút và nhìn vào điều phản trực giác. Tôi không nghĩ Rarible tham gia Solana để cạnh tranh với Magic Eden. Tôi nghĩ họ đang cố gắng mua thời gian. Trong một thị trường NFT đang mất nhiệt, câu chuyện "đa chuỗi" là một câu chuyện dễ bán cho nhà đầu tư: chúng tôi không bỏ lỡ bất kỳ hệ sinh thái nóng nào. Nhưng đó chính xác là những gì một giao thức đang rơi vào thế phòng thủ thường nói.
Khi một giao thức không còn khả năng tăng trưởng trên quê hương của mình, nó tìm kiếm một câu chuyện mới. Solana là một câu chuyện có thanh khoản thật. Nhưng câu hỏi là liệu Rarible có thể chuyển thanh khoản đó thành một lợi thế bền vững, hay chỉ là một cú phóng lao vào đêm tối. Trong thế giới thanh toán, tôi đã thấy không ít công ty mở rộng sang các quốc gia mới chỉ để rồi âm thầm rút lui sau mười tám tháng, khi khoản đầu tư không mang lại lợi nhuận. Hạ tầng đa chuỗi hiện nay là một "điều kiện cần", chứ không phải lợi thế. Khi mọi NFT marketplace đều chạy trên mọi chuỗi, thứ duy nhất còn phân biệt họ không phải là hạ tầng – mà là khả năng sở hữu những dòng thanh khoản hiếm hoi.
Và ở đây, có một chi tiết mà giới đầu tư thường bỏ lỡ: RARI token. Tin tức mở rộng đa chuỗi thường tạo ra một cú bật tăng ngắn hạn cho token, nhưng nếu không có sự thay đổi trong cấu trúc tokenomic, cú bật đó sẽ tan biến. Trong lịch sử, tôi đã thấy nhiều giao thức mở rộng sang các chuỗi mới với hy vọng "mở khóa giá trị", nhưng kết quả cuối cùng thường là một đợt bán tháo do kỳ vọng không được đáp ứng. Nếu Rarible không đưa ra một cơ chế mới để RARI hấp thụ giá trị từ hoạt động trên Solana, thì token của họ chỉ là công cụ đầu cơ ngắn hạn.
Câu hỏi cuối cùng
Sáu tháng nữa, khi dữ liệu bắt đầu phơi bày, chúng ta sẽ có câu trả lời. Nhưng câu hỏi tôi muốn đặt ra không phải là "Rarible có thắng Magic Eden hay không". Câu hỏi lớn hơn là: liệu trong một thị trường thanh khoản ngày càng tập trung, chiến lược đa chuỗi có còn là một lợi thế, hay đã trở thành một dấu hiệu của sự phân tán nguồn lực vô nghĩa? Khi mọi nơi đều có mặt, bạn không đặc biệt ở bất kỳ nơi nào. Và điều đó, trong một thị trường đang đào thải những kẻ tầm thường, có thể là bản án chậm rãi dành cho những ai chạy theo số lượng thay vì chiều sâu.