65 triệu USD. Không phải con số gây sốc trong thị trường crypto, nhưng khi nó nằm trong kho bạc của một DAO tên tuổi như ENS – Ethereum Name Service – thì câu chuyện bắt đầu nóng.
Đề xuất chuyển 65 triệu USD từ quỹ Endowment Safe sang một Quỹ phát triển do ENS Labs kiểm soát vừa bị rút lại. Không phải vì người đề xuất tự dưng thấy sai, mà vì các delegate – những người nắm quyền bỏ phiếu thay cho hàng chục nghìn chủ token ENS – đã tạo ra một làn sóng phản đối đủ mạnh để buộc ban tổ chức phải viết lại bản đề xuất.
Hãy nhớ rằng, vào ngày thứ Ba vừa rồi, tôi đang cầm điện thoại, lướt qua các kênh Telegram kín về quản trị DAO mà tôi thường theo dõi để săn tin đầu tiên. Và đây là dòng tin tôi không thể bỏ qua. Nó không liên quan đến giá token, không có biểu đồ xanh đỏ. Nhưng với tôi, nó quan trọng hơn một cú pump 100%. Bởi vì nó phơi bày một nghịch lý sâu xa của ngành công nghiệp blockchain – chúng ta càng cố phi tập trung hóa quyền lực, chúng ta càng tạo ra những mê cung kiểm soát, và đôi khi chính mê cung đó khiến chúng ta tê liệt.
Tôi kéo ghế ra, mở laptop, bắt đầu đào sâu. Đây là chuyện tôi làm giỏi nhất: theo dấu một quyết định quản trị, tìm ra những thứ nằm sau câu chữ.
Để hiểu tại sao câu chuyện này đáng chú ý, bạn cần biết ENS là gì. ENS, viết tắt của Ethereum Name Service, là một giao thức đặt tên trên blockchain. Nó biến những địa chỉ ví như 0x1234...abcd thành những cái tên dễ nhớ như viet.eth. Đây không phải là một sàn giao dịch, không phải là một giao thức cho vay. Nhưng nó là nền tảng của hàng triệu tương tác hàng ngày. Khi bạn gửi tiền cho bạn bè qua một cái tên .eth, bạn đang dùng ENS. Khi bạn kết nối ví với một ứng dụng, có khi bạn đang dùng ENS. Nó giống như danh bạ điện thoại của toàn bộ hệ sinh thái Ethereum.
Chính vì là một hạ tầng lõi, ENS đã xây dựng một cộng đồng rất gắn bó. Một DAO – tổ chức tự trị phi tập trung – được thành lập để quản lý giao thức. DAO này nắm giữ một kho bạc khổng lồ: hàng nghìn token ENS, ETH, stablecoin. Và có một quỹ dự trữ dài hạn gọi là Endowment Safe, trị giá khoảng 65 triệu USD. Quỹ này được thiết kế như một lớp đệm tài chính để đảm bảo giao thức không bao giờ chết vì thiếu tiền, ngay cả khi thị trường suy thoái kéo dài.
Nhưng từ cuối năm ngoái, một ý tưởng bắt đầu nhen nhóm. ENS Labs – công ty phát triển cốt lõi của giao thức – muốn tạo ra một tổ chức tách biệt, gọi là Foundation. Ý tưởng: Foundation sẽ chịu trách nhiệm chi tiêu linh hoạt hơn cho các sáng kiến phát triển, marketing, nghiên cứu. Nó sẽ không bị ràng buộc bởi quy trình biểu quyết chậm chạp của DAO. Nó có thể nhanh chóng cấp vốn cho những cơ hội mới, giống như một cánh tay đầu tư chuyên nghiệp của giao thức.
Nghe thì có vẻ hợp lý. Nhưng hãy đặt mình vào vị trí một delegate – người được cộng đồng ủy quyền để đại diện cho tiếng nói của mình trong DAO. Bạn nhìn thấy 65 triệu USD sắp rời khỏi tầm kiểm soát của cộng đồng, rời khỏi tầm tay của những người bỏ phiếu, để sang tay một tổ chức do ENS Labs dẫn dắt. Bạn có tin rằng Foundation sẽ tự chủ đến mức không bao giờ đi lệch khỏi ý nguyện cộng đồng? Lịch sử của crypto đã dạy chúng ta rằng: quyền lực có xu hướng ngưng tụ. Khi bạn đưa một khối tài sản khổng lồ cho một nhóm nhỏ, bạn đang mời gọi sự tha hóa.
Đó chính là lúc chiến dịch phản đối bắt đầu. Các delegate có tiếng nói đã lên tiếng. Các nhóm như ENS Core Community và cả những người nắm giữ token cá nhân cũng được huy động. Họ không nói rằng không thành lập Foundation. Họ nói rằng nếu thành lập, phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn nhiều. Kết quả: một cuộc thương lượng, và một bản đề xuất sửa đổi ra đời. Đề xuất gốc bị rút lại, bản mới được đưa ra với ba thay đổi quan trọng.
Tôi dừng lại một chút ở đây, bởi vì tôi biết bạn có thể đang nghĩ: đó chỉ là một cuộc họp hành của một DAO, vấn đề gì to tát? Sai. Đây không phải là chuyện của một DAO. Đây là chuyện cả ngành công nghiệp đang chứng kiến cách quyền lực được vận hành trong một môi trường nơi không có chính phủ, không có tòa án, không có cảnh sát. Nếu ENS có thể làm đúng, nó sẽ trở thành kim chỉ nam. Nếu sai, nó trở thành một vết xe đổ.
Bây giờ tôi sẽ đi vào chi tiết kỹ thuật. Bởi vì Săn tin crypto: Chiến thuật của một kẻ đi săn của tôi luôn bắt đầu từ việc đọc tài liệu gốc, không nghe lời đồn.
Đầu tiên, hãy nói về Endowment Safe. Trong ngôn ngữ blockchain, Safe gần như chắc chắn ám chỉ một loại hợp đồng thông minh đa chữ ký có tên là Safe (trước đây là Gnosis Safe). Đây là một trong những tiêu chuẩn ví đa chữ ký phổ biến nhất trên Ethereum. Nó yêu cầu nhiều bên ký xác nhận trước khi một giao dịch được thực thi. Ví dụ, một Safe có thể yêu cầu 3 trên 5 chữ ký đồng ý mới có thể rút tiền. Đây là cơ chế bảo mật tốt, giúp ngăn chặn một cá nhân duy nhất tự ý rút sạch quỹ.
Nhưng trong bối cảnh của đề xuất sửa đổi, điều thú vị không nằm ở ví đa chữ ký, mà nằm ở những lớp kiểm soát mới được bổ sung. Đề xuất sửa đổi nói rằng: sau khi 65 triệu USD được chuyển sang Foundation, những khoản chi tiêu từ quỹ này sẽ bị giới hạn bởi một time lock và một quyền hủy bỏ của Ủy ban An toàn. Hãy phân tích từng phần.
Time lock là một tính năng trên blockchain cho phép trì hoãn việc thực thi một giao dịch trong một khoảng thời gian nhất định. Ví dụ, nếu Foundation muốn rút 10 triệu USD để đầu tư vào một quỹ thanh khoản, giao dịch sẽ được ghi nhận nhưng chỉ thực hiện sau 10 ngày chẳng hạn. Khoảng thời gian này tạo ra một cơ hội cho cộng đồng hoặc Ủy ban An toàn can thiệp, nếu họ thấy giao dịch đáng ngờ. Nếu không có ai phản đối, giao dịch tự động được thực hiện sau khi thời gian chờ kết thúc.
Ủy ban An toàn là một nhóm các cá nhân hoặc tổ chức được giao quyền hủy bỏ các giao dịch đang chờ thực hiện. Trong trường hợp của ENS, Ủy ban An toàn có thể bao gồm những người có uy tín, được bầu chọn, hoặc có thể là một tập hợp con của các thành viên DAO. Khi Ủy ban An toàn nhận thấy một giao dịch không phù hợp với mục đích đã thỏa thuận, họ có thể sử dụng quyền hủy bỏ để chặn giao dịch đó ngay lập tức, trước khi nó được thực thi.
Nghe có vẻ giống như một hệ thống phanh khẩn cấp. Và nó thực sự là một bước tiến so với việc giao toàn bộ tiền cho Foundation một cách vô điều kiện. Nhưng hãy nhìn sâu hơn. Time lock và Ủy ban An toàn là các cơ chế kiểm soát ở tầng thực thi. Chúng không giải quyết được vấn đề về quyền đề xuất. Ai có quyền đề xuất một giao dịch chi tiêu? Foundation. Ai kiểm soát các dự án mà Foundation cấp vốn? Foundation. Và ai là người nắm giữ các vai trò quan trọng trong Foundation? Rất có thể vẫn là các nhân sự của ENS Labs, đặc biệt trong những năm đầu. Khi đó, time lock chỉ là một viên đạn phòng thân cho cộng đồng, chứ không phải là một công cụ để họ chủ động định hình chiến lược.
Điều thứ hai đáng chú ý: 54,6 triệu token ENS, theo thông tin tôi biết, vẫn nằm trong tay các chủ sở hữu token. Con số này, nếu tính dựa trên tổng nguồn cung tối đa 100 triệu token, chiếm khoảng 54,6%. Đây là một con số áp đảo. Nhưng hãy nhớ: token nằm trong tay chủ sở hữu không có nghĩa là chủ sở hữu kiểm soát. Bởi vì để tham gia quản trị, họ cần phải bỏ phiếu. Và trong thực tế, tỷ lệ tham gia bỏ phiếu của các chủ token ENS thường không cao. Rất nhiều token bị bỏ quên trong ví, hoặc được ủy quyền cho các delegate chuyên nghiệp. Những delegate này trở thành một tầng lớp tinh hoa quản trị – họ có sức ảnh hưởng rất lớn, và họ thường hành động độc lập với số đông các chủ token nhỏ lẻ.
Điều này đưa tôi đến một câu hỏi: liệu sự phản đối của các delegate có thực sự phản ánh ý nguyện của cộng đồng rộng lớn, hay chỉ phản ánh lợi ích của một nhóm nhỏ những người hoạt động tích cực nhất? Tôi không có câu trả lời chắc chắn. Nhưng tôi biết rằng trong nhiều DAO, tiếng nói của số đông thụ động thường bị bỏ qua. Và nếu một nhóm delegate có tổ chức muốn chặn một đề xuất, họ hoàn toàn có thể làm được, ngay cả khi phần lớn chủ token đứng về phía đề xuất. Đó là một thực tế ít người nói đến.
Bây giờ, hãy phân tích khía cạnh token kinh tế. ENS token không tạo ra dòng tiền cho người nắm giữ. Không có staking yield, không có phí giao thức để phân chia. Giá trị của nó đến từ quyền quản trị. Bạn nắm giữ ENS vì bạn muốn có tiếng nói trong việc quyết định tương lai của giao thức. Và khi một phần lớn tài sản được chuyển cho Foundation, giá trị quyền quản trị của bạn có thể bị giảm sút. Bởi vì quyền quản trị không chỉ nằm ở việc bỏ phiếu về tham số kỹ thuật, mà còn nằm ở việc quyết định chi tiêu kho bạc. Nếu DAO mất quyền kiểm soát 65 triệu USD, các quyết định trong tương lai sẽ kém phần ý nghĩa hơn. Đây là lý do vì sao các delegate phản ứng mạnh – họ bảo vệ giá trị nội tại của token mà họ đang đại diện.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng việc giữ tiền trong DAO cũng có rủi ro. Khi DAO trực tiếp quản lý 65 triệu USD, đây là một mục tiêu hấp dẫn cho các cuộc tấn công. Ví dụ: một kẻ tấn công có thể cố gắng tích lũy một lượng lớn token ENS trên thị trường mở để giành đủ quyền biểu quyết, sau đó đưa ra một đề xuất chuyển 65 triệu USD vào ví của chính họ. Nếu họ có đủ phiếu bầu, đề xuất sẽ được thông qua. Khi Foundation kiểm soát quỹ, rủi ro tấn công quản trị giảm đi, nhưng rủi ro người trong nhà lại tăng lên. Đây là một sự cân bằng khó khăn.
So sánh với các DAO khác mà tôi từng quan sát:
Uniswap: DAO của Uniswap quản lý một kho bạc rất lớn, nhưng họ chưa từng có một cuộc tranh cãi lớn về việc chuyển tiền cho một Foundation. Thay vào đó, họ sử dụng các chương trình tài trợ cộng đồng để phân bổ vốn. Mô hình này giữ quyền lực trong tay DAO, nhưng cũng làm chậm quá trình ra quyết định.
Compound: Từng trải qua một cuộc khủng hoảng quản trị nghiêm trọng vào năm 2022 khi một đề xuất gây tranh cãi được thông qua, sau đó gần như bị đảo ngược. Điều này cho thấy cơ chế quản trị của DAO có thể bị lạm dụng.
Optimism: Họ thành lập một Quỹ sáng kiến với một hội đồng quản lý, và đã gặp nhiều chỉ trích về tính minh bạch. Nhưng họ vẫn duy trì một mức độ kiểm soát nhất định từ cộng đồng thông qua các cơ chế phủ quyết.
Điểm chung: các DAO lớn đều đang vật lộn với cùng một câu hỏi – làm sao để giữ cộng đồng tham gia, trong khi vẫn cho phép các đội ngũ điều hành hành động nhanh nhạy? Không có câu trả lời chung. Nhưng cách ENS xử lý vụ này có thể trở thành một tài liệu tham khảo quan trọng.
Từ góc nhìn kỹ thuật, tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng không có một dòng mã hợp đồng thông minh mới nào trong đề xuất này. Nó không thay đổi giao thức ENS. Nó chỉ thay đổi cách tổ chức vận hành kho bạc. Vì vậy, rủi ro bảo mật ở tầng giao thức không bị ảnh hưởng. Nhưng rủi ro mới ở tầng quản trị sẽ xuất hiện, và những rủi ro này khó định lượng hơn nhiều.
Nói đến đây, tôi chợt nhớ đến cuộc tranh luận về Data Availability trong giới Layer 2. Trong cả hai trường hợp, người ta đang tạo ra một tầng cơ sở hạ tầng bởi vì họ tin rằng nó cần thiết, nhưng trên thực tế, nhu cầu có thể không đủ lớn để biện minh cho sự phức tạp thêm. 99% rollup không tạo ra đủ dữ liệu để cần một lớp DA chuyên dụng. Và tương tự, 65 triệu USD của ENS có thể được quản lý hiệu quả bởi một ủy ban đơn giản mà không cần một Foundation với cơ chế phức tạp. Nhưng con người có xu hướng thích sự phức tạp – nó khiến họ cảm thấy quan trọng.
Có một sự tương đồng kỳ lạ giữa cuộc tranh luận về Foundation và cuộc tranh luận về DA layer. Cả hai đều bắt nguồn từ nỗi sợ: nỗi sợ mất kiểm soát, nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Và cả hai đều có thể dẫn đến những hệ thống quá mức cần thiết.
Trong 12 năm theo nghề, tôi đã chứng kiến quá nhiều cuộc chiến quyền lực trong thế giới phi tập trung. Năm 2017, tôi đọc được thông tin về ICO của OmiseGO qua một group Telegram kín. Với bản tính thích thử ngay, tôi dùng toàn bộ 500.000 yen – khoảng 5.000 USD tiết kiệm được từ việc dạy thêm – để mua token. Không cần nghiên cứu sâu, tôi chỉ dựa vào cảm giác từ làn sóng Vitalik Buterin ủng hộ dự án. Chỉ sau 2 tháng, giá OMG tăng gấp 10 lần, tôi bán ra và lời 4,5 triệu yen. Thành công đó khiến tôi nghiện cảm giác bắt tin nóng và hành động nhanh. Nhưng nó cũng dạy tôi rằng: trong thị trường này, không ai có thể dựa vào cảm giác mãi mãi.
Năm 2020, tôi dùng 10 ETH – khoảng 3.000 USD lúc đó – tham gia vào Uniswap pool ETH-USDC và Compound lending. Vì mới biết DeFi, tôi lao vào thử nghiệm yield farming mà không đọc kỹ smart contract, dẫn đến mất 1 ETH do impermanent loss. Bài học tôi rút ra là: trong thế giới blockchain, cái gì không được kiểm soát bởi cộng đồng thì cuối cùng sẽ bị kiểm soát bởi một nhóm nhỏ – dù nhóm đó có thiện chí đến đâu. Và lần này, các delegate của ENS đã cho tôi thấy rằng họ cũng đã học được bài học tương tự.
Năm 2021, tôi tình cờ phát hiện dự án Azuki trên Discord trước khi public mint. Bản năng báo săn tin khiến tôi đặt bot theo dõi Twitter và mint 10 NFT với giá 0.1 ETH mỗi cái. Khi Azuki bùng nổ, tôi viết bài trong 30 phút, bài đạt 50.000 lượt đọc. Từ đó, tôi nhận ra một điều: những thứ vô hình – danh tính, cộng đồng, niềm tin – mới thực sự định hình giá trị. ENS cũng vậy. Nó không tạo ra doanh thu như một sàn giao dịch, nhưng nó tạo ra danh tính cho hàng triệu người. Và khi bạn sở hữu một cái tên .eth, bạn sở hữu một phần của hệ sinh thái đó.
Năm 2022, khi FTX sụp đổ, tôi mất 2 ETH vì dùng sàn để giao dịch nhanh. Thay vì hoảng loạn, tôi khai thác tin tức: tôi viết 5 bài trong 24 giờ về hậu FTX, dùng số liệu Proof of Reserves. Bài đạt 100.000 lượt đọc. Từ đó tôi chuyển sang nghiên cứu sâu về quản trị DAO, bởi vì sự sụp đổ của FTX không phải là lỗi kỹ thuật – nó là lỗi con người, lỗi quản trị.
Năm 2024, khi ETF Bitcoin được phê duyệt, tôi đang làm operator cho hệ thống tổng hợp tin tức CryptoNews.jp. Tôi tích hợp API từ Bloomberg và CoinGecko để tự động hóa tin tức 30 giây sau sự kiện. Tháng 1/2025, tôi phát hiện BlackRock mua 1 tỷ USD BTC qua inflow dữ liệu, viết bài độc quyền trong 10 phút. Tin được 200.000 lượt xem. Năm 2026, tôi bắt đầu dùng AI để phân tích sentiment từ Twitter, giảm thời gian viết từ 30 phút xuống 5 phút/bài. Nhưng tôi vẫn giữ nguyên tắc: mọi bài viết phải có một insight mà độc giả chưa biết. Và insight trong bài này chính là: sự phi tập trung thực sự không nằm ở cấu trúc tổ chức, mà nằm ở khả năng tồn tại độc lập khi một thành phần trung tâm biến mất.
Trước khi đi đến phần cuối, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Hầu hết các câu chuyện truyền thông xoay quanh vụ này đều miêu tả delegate là người tốt, bảo vệ sự phi tập trung khỏi ENS Labs xấu xa muốn ôm 65 triệu USD. Nhưng hãy nhìn từ một phía khác. Một DAO không phải lúc nào cũng là một nhà lãnh đạo giỏi. Một DAO có thể bị tê liệt vì tranh cãi. Một DAO có thể bị ảnh hưởng bởi các nhóm lợi ích. Một DAO có thể không đủ nhanh nhạy để đưa ra các quyết định trong môi trường crypto biến động. Có thể việc chuyển một phần quỹ cho một Foundation chuyên nghiệp – với cơ chế kiểm soát minh bạch – sẽ giúp ENS phát triển nhanh hơn, mạnh hơn, sáng tạo hơn.
Nếu giữ mọi thứ trong DAO, ENS có thể trở thành một đế chế bị quản trị quá mức. Mỗi quyết định nhỏ đều phải bỏ phiếu. Mỗi lần cấp vốn đều phải họp hành. Điều này nghe có vẻ dân chủ, nhưng trong thực tế, nó có thể ngăn cản sự đổi mới. Rất nhiều sáng kiến tốt đã chết vì quy trình phê duyệt quá chậm. Và có thể những người phản đối Foundation đang bảo vệ một hệ thống mà chính họ cũng không biết cách vận hành hiệu quả.
Hãy nhìn vào một ví dụ thực tế trong thế giới NFT. NFT Explosion: Từ pixel đến triệu đô trong một đêm – sự bùng nổ NFT năm 2021 đã tạo ra những cộng đồng khổng lồ, nhưng hầu hết các cộng đồng đó quản trị cực kỳ kém. Các dự án thành công nhất thường do một đội ngũ tập trung điều hành, trong khi cộng đồng chỉ đóng vai trò tư vấn. Điều này trái ngược hoàn toàn với lý tưởng phi tập trung, nhưng thực tế đã chứng minh rằng các tổ chức tinh gọn thường hành động hiệu quả hơn.
ENS là một giao thức quan trọng. Nó có thể trở thành một nền tảng xác thực danh tính trên toàn bộ Web3. Nếu muốn phát triển từ một máy bán hàng tên miền thành một nền tảng danh tính phi tập trung, ENS cần những nhà phát triển giỏi, những chiến dịch truyền thông mạnh mẽ, và khả năng thử nghiệm với các mô hình kinh doanh mới. Một Foundation với nguồn vốn dồi dào có thể giúp làm điều đó. Nhưng nếu bị kiềm chế quá chặt bởi một DAO chậm chạp, những tham vọng đó có thể bị dập tắt từ trong trứng nước.
Đây là sự đánh đổi mà không ai nói ra: giữa an toàn và đổi mới, bạn phải chọn một. Giữ quỹ trong DAO nghĩa là an toàn hơn, nhưng cũng chậm hơn, nhàm chán hơn, dễ thất bại hơn trong cuộc chiến cạnh tranh với những giao thức khác. Chuyển cho Foundation nghĩa là nhanh hơn, táo bạo hơn, nhưng cũng rủi ro hơn, bởi vì một khi tiền đã đi, khó mà kéo lại được.
Các delegate của ENS đã chọn sự an toàn. Điều đó đáng trân trọng. Nhưng tôi không chắc đó là lựa chọn đúng đắn nhất trong dài hạn. Và tôi nói điều này từ kinh nghiệm thực tế của mình. Năm 2020, trong DeFi Summer, tôi chứng kiến một DAO quyết định giữ toàn bộ quỹ trong kho bạc để tránh rủi ro. Họ đã bỏ lỡ hàng loạt cơ hội đầu tư sinh lời, và phải mất một năm sau mới bắt kịp các đối thủ. Trong thị trường này, sự chậm trễ là một cái chết.
Ngoài ra, tôi cũng muốn khơi một điều nữa: liệu sự phản đối của delegate có đại diện cho cộng đồng rộng lớn không? Hãy tưởng tượng bạn là một người nắm giữ 100 ENS token – vị trí có thể trị giá 500 USD. Bạn có dành thời gian để đọc từng đề xuất trên diễn đàn quản trị không? Hầu hết là không. Bạn ủy quyền cho một delegate nào đó, và hy vọng họ đại diện cho bạn. Nhưng delegate cũng chỉ là con người. Họ có thành kiến, có lợi ích, có mối quan hệ. Và họ có thể không thực sự hiểu những gì cộng đồng mong muốn. Vì vậy, khi nhìn vào chiến thắng của delegate, tôi luôn tự hỏi: chiến thắng của ai? Và mất gì?
Cuối cùng, tôi muốn đưa ra một góc nhìn về mối liên hệ giữa quản trị DAO và hiệu ứng lây lan. ENS không phải là hòn đảo duy nhất. Khi ENS thay đổi mô hình quản trị, nhiều DAO khác sẽ nhìn vào và làm theo. Nếu ENS chọn một mô hình quá thận trọng, các DAO khác có thể học theo và trở nên ì ạch, chậm chạp. Ngược lại, nếu ENS chọn một mô hình quá phóng khoáng, nó có thể khuyến khích các DAO khác đi vào con đường tập trung hóa. Vì vậy, quyết định của ENS không chỉ là quyết định của riêng ENS. Nó là một tín hiệu cho toàn ngành. Và điều này khiến cho cuộc bỏ phiếu sắp tới trở nên quan trọng hơn nhiều so với 65 triệu USD.
Bây giờ, chúng ta hãy nhìn về phía trước. Đề xuất sửa đổi đã được đưa ra, nhưng chưa được bỏ phiếu chính thức. Các delegate sẽ tiếp tục thảo luận. Một số có thể vẫn cảm thấy bản sửa đổi chưa đủ mạnh. ENS Labs có thể tiếp tục vận động hành lang để thông qua một phiên bản gần với đề xuất gốc. Trong bối cảnh đó, có ba điều tôi sẽ theo dõi trong những tuần tới.
Một: Liệu Ủy ban An toàn có thực sự được thành lập, và ai sẽ là thành viên? Nếu họ được bầu chọn, đó là một dấu hiệu tốt cho tính minh bạch. Nếu họ được bổ nhiệm bởi ENS Labs, chúng ta sẽ thấy dấu hiệu của một kịch bản kiểm soát.
Hai: Liệu Foundation có được phép sử dụng token ENS để tham gia bỏ phiếu trong DAO không? Nếu có, một cuộc đấu tranh quyền lực mới sẽ nảy sinh. Nếu không, sức mạnh thực sự của Foundation sẽ bị giới hạn.
Ba: Các số liệu hiệu quả của Foundation trong năm đầu hoạt động sẽ như thế nào? Họ sẽ cấp bao nhiêu tiền cho các dự án? Những dự án đó có tạo ra giá trị hay không? Nếu Foundation hoạt động tốt, những người phản đối nó sẽ dần mất lý do. Nếu Foundation hoạt động kém, cộng đồng sẽ càng thắt chặt kiểm soát.
Đối với tôi, câu chuyện này không kết thúc tại đây. Nó là một phần của cuộc chiến lớn hơn giữa hai lực lượng: một bên muốn giữ quyền lực phân tán, một bên muốn đạt hiệu quả tối đa. Và trong mỗi DAO, cuộc chiến đó sẽ diễn ra lặp đi lặp lại, với các biến thể khác nhau.
Nhìn lại 12 năm săn tin của mình, từ những ngày đầu chứng kiến ICO OmiseGO bùng nổ năm 2017, đến thời điểm chứng kiến FTX sụp đổ năm 2022, và bây giờ là cuộc thương lượng quản trị ENS năm nay, tôi nhận ra một điều: blockchain không thay đổi bản chất con người. Nó chỉ tạo ra một môi trường mới để những bản chất đó phơi bày. Và trong môi trường đó, những gì chúng ta gọi là phi tập trung luôn luôn bị thử thách, bởi vì những người nắm quyền kỹ thuật, hoặc những người nắm giữ nhiều token, hoặc những người nhanh nhạy nhất, đều có thể tìm cách tập trung hóa quyền lực về phía mình.
Liệu ENS có tránh được vết xe đổ đó? Tôi không biết. Nhưng tôi sẽ tiếp tục quan sát. Và tôi hy vọng, sau khi đọc bài viết này, bạn cũng sẽ quan sát. Bởi vì dù bạn có nắm giữ token hay không, ngay từ bây giờ, tương lai của các DAO nói chung, và của ENS nói riêng, sẽ định hình cách chúng ta sử dụng internet trong thập kỷ tới.
Bây giờ, hãy để tôi trở lại với chiếc điện thoại đang rung liên tục của mình. Có thể đã có tin mới về một đề xuất quản trị khác. Cuộc săn tin vẫn tiếp tục.
Và câu hỏi cuối cùng tôi muốn để lại trong đầu bạn: Nếu phi tập trung khiến bạn không bao giờ có thể hành động, thì phi tập trung để làm gì?