Từ ICO, tôi thấy một lời hứa chưa được viết trọn. Lời hứa ấy, về một hệ thống tài chính phi tập trung, nơi mọi người đều bình đẳng, đã từng làm tôi say mê. Nhưng hôm nay, khi nhìn vào những đồng stablecoin yên Nhật, tôi chợt nhận ra rằng, lời hứa ấy vẫn còn dang dở, và những vết nứt đầu tiên đã xuất hiện.
Hãy tưởng tượng bạn đang nắm giữ một đồng stablecoin, một tài sản kỹ thuật số được cho là 'ổn định' như đồng yên Nhật. Nhưng đột nhiên, đồng yên mất giá 10% chỉ trong một tuần. Tài sản của bạn, dù vẫn là 1 yên trên chuỗi, nhưng giá trị thực tế lại bốc hơi. Đó không phải là một lỗi kỹ thuật, mà là một câu chuyện về sự lựa chọn đồng tiền neo. Nó cho thấy rằng, sự ổn định của một stablecoin không phải là tuyệt đối, mà chỉ là tương đối so với đồng tiền pháp định mà nó neo theo.
Tôi nhớ lại những ngày đầu của DeFi, khi tôi còn là một người mới. Tôi đã dành hàng giờ để giải thích cho cộng đồng của mình về cách thức hoạt động của các giao thức cho vay. Và bây giờ, tôi lại phải giải thích một điều tưởng chừng đơn giản: stablecoin không thực sự ổn định. Có một sự mỉa mai ở đây. Khi chúng ta xây dựng một hệ thống tài chính phi tập trung, chúng ta lại phải dựa vào sự ổn định của các đồng tiền pháp định tập trung. Đó là một nghịch lý mà tôi vẫn chưa tìm ra lời giải.
Về mặt kỹ thuật, cơ chế ổn định của một stablecoin yên Nhật dựa trên hai yếu tố: dự trữ tài sản thế chấp và cơ chế chênh lệch giá (arbitrage). Nhà phát hành phải nắm giữ một lượng yên Nhật tương đương trong các tài khoản ngân hàng được quản lý. Khi giá stablecoin trên thị trường thứ cấp lệch khỏi mức neo 1 yên, các nhà đầu tư sẽ thực hiện chênh lệch giá để đưa giá trở lại. Nhưng điều này đòi hỏi một thị trường thanh khoản sâu và các nhà đầu tư sẵn sàng hành động. Trong cơn biến động của đồng yên vào tháng 8 năm 2024, khi các giao dịch carry trade bị đảo chiều, thanh khoản có thể cạn kiệt, và cơ chế chênh lệch giá có thể bị phá vỡ.
Sự cố của Luna và TerraUSD vào năm 2022 đã dạy tôi một bài học đắt giá: đừng bao giờ tin vào một câu chuyện mà không có cơ sở kỹ thuật vững chắc. Tôi đã mất 10 ETH trong sự kiện đó, và cộng đồng của tôi đã tan rã. Từ đó, tôi trở nên khắt khe hơn với các dự án chỉ chạy theo lợi nhuận. Và khi nhìn vào các stablecoin yên Nhật, tôi thấy một rủi ro tiềm ẩn khác: sự phụ thuộc vào một hệ thống ngân hàng tập trung. Nếu nhà phát hành không minh bạch về dự trữ, hoặc nếu ngân hàng gặp vấn đề, thì toàn bộ hệ thống sẽ sụp đổ.
Từ góc nhìn của một người đã chứng kiến sự trỗi dậy và sụp đổ của nhiều dự án, tôi nhận ra rằng, vấn đề của stablecoin yên Nhật không nằm ở công nghệ, mà nằm ở sự lựa chọn đồng tiền neo. Đây là một vấn đề về sự không khớp tiền tệ (currency mismatch): tài sản dự trữ của nhà phát hành và đơn vị kế toán của người dùng không đồng nhất. Khi đồng yên biến động mạnh, người dùng sẽ phải gánh chịu rủi ro tỷ giá, điều mà một stablecoin lẽ ra phải tránh.
Nhưng có một góc nhìn khác, một góc nhìn phản trực giác. Thị trường đang coi stablecoin yên Nhật là một công cụ phòng ngừa rủi ro cho đồng đô la. Nhưng thực tế, nó lại là một công cụ đầu cơ vào đồng yên. Những người nắm giữ stablecoin yên Nhật, nếu tính bằng đô la, thực chất đang 'long' đồng yên. Khi đồng yên tăng giá, họ có lời; khi đồng yên giảm giá, họ lỗ. Điều này biến một công cụ được cho là 'ổn định' thành một công cụ đầu cơ tiềm ẩn.
Tôi nhìn thấy điều này trong chính cộng đồng của mình. Nhiều người mới tham gia thị trường, bị cuốn theo câu chuyện về 'ổn định', đã mua stablecoin yên Nhật mà không hiểu rõ rủi ro. Họ nghĩ rằng họ đang tránh được biến động của Bitcoin, nhưng thực ra họ lại đang đối mặt với một loại biến động khác. Đây là một điểm mù mà tôi cảm thấy có trách nhiệm phải chỉ ra.
Cuối cùng, tôi muốn đặt ra một câu hỏi: Liệu chúng ta có đang xây dựng một hệ thống tài chính thực sự phi tập trung, hay chỉ đang tái tạo lại những cấu trúc tập trung cũ trên một nền tảng mới? Những stablecoin yên Nhật, dù có tuân thủ quy định của Nhật Bản, vẫn phụ thuộc vào ngân hàng và chính phủ. Liệu đó có phải là tương lai mà chúng ta muốn? Từ ICO, tôi thấy một lời hứa chưa được viết trọn. Và có lẽ, lời hứa ấy sẽ không bao giờ được hoàn thành, cho đến khi chúng ta tìm ra một cách để tạo ra sự ổn định thực sự, không phụ thuộc vào bất kỳ đồng tiền pháp định nào.