Cái bẫy trong “cơn sốt” TradFi: a16z vén màn sự thật về “thuần hóa” blockchain
Lê Hưng
Có ai để ý không? Cả cộng đồng đang phát cuồng vì dòng vốn tổ chức ồ ạt đổ vào crypto. Mọi người tung hô BlackRock, Morgan Stanley, và miệng không ngớt về làn sóng “Institutional Adoption”. Nhưng khoan đã. Các bạn có chắc mình đang hiểu đúng về thứ mà TradFi thực sự muốn? Bot kêu rồi, anh em coi chịu nhé.
Tôi đã ngồi đọc lại bản báo cáo mới nhất từ a16z. Đây không đơn thuần là một bài phân tích kỹ thuật. Nó giống như một lời cảnh báo, một tuyên ngôn chính trị hơn. Họ nói gì? Các tổ chức tài chính, những gã khổng lồ như JPMorgan, BlackRock, đang “chọn lọc” các yếu tố của DeFi. Họ không ôm trọn lấy triết lý “phi tập trung”, “không cần cấp phép”. Họ chỉ lấy những phần công nghệ giúp họ cải thiện hoạt động hiện tại: lập trình được (programmability), minh bạch có kiểm soát, và thanh toán nguyên tử (atomic settlement). Phần còn lại? Mở cửa cho tất cả mọi người, ẩn danh, chạy bằng code không cần tin tưởng? Bỏ qua hết.
Điều đó có nghĩa là, ngay khi bạn nghĩ Wall Street sắp “đi native” với DeFi, họ lại đang xây một bức tường kiên cố xung quanh nó. Họ đang tạo ra một hạ tầng tài chính lập trình có kiểm soát (permissioned programmable infrastructure). Nó trông giống blockchain, hoạt động giống blockchain, nhưng tim của nó là một trái tim tập trung. Nó giống như việc mặc một chiếc áo mới cho con ngựa già của TradFi vậy.
Đào sâu một chút. Cụ thể, họ thích gì? Trước hết là stablecoin. USDC và USDT là minh chứng rõ ràng nhất cho tính minh bạch và thanh toán nhanh. Chúng là cầu nối hoàn hảo, vô hại với hệ thống ngân hàng hiện tại. Tiếp theo, các quỹ token hóa. Quỹ tiền tệ của BlackRock (BUILD) chạy trên Ethereum là một ví dụ. Nhưng lưu ý, quỹ này có “whitelist” – danh sách trắng. Chỉ có các nhà đầu tư được phê duyệt mới có thể mua, và người bán cũng phải nằm trong danh sách đó. Đó không phải là một thị trường mở. Đó chỉ là một kênh phân phối hiệu quả hơn cho sản phẩm tài chính trú đóng tại TradFi.
Vậy góc nhìn nào đang bị bỏ quên? Đám đông đang nhìn vào dòng vốn và nghĩ “Banana! Sắp có thanh khoản khổng lồ vào DeFi rồi!”. Sai lầm. Thực tế là các tổ chức đang tạo ra một vũ trụ song song. Thanh khoản của họ nằm trong các “wall garden” – những khu vườn có tường bao. Nó không hòa chung với tính thanh khoản “hoang dã” của Uniswap hay Aave trên các layer 1 công cộng. “NFT? Chỉ là cái áo mới cho trò cũ thôi”, câu này cũng đúng với “DeFi tổ chức”. Họ chỉ mặc cho đồ cũ một bộ cánh blockchain.
Rủi ro từ đây là gì? Sự phân mảnh. Một bên là “Phố Wall số” (Digital Wall Street) trên các chuỗi có phép, một bên là “Thành bang Crypto” (Crypto City-State) trên các chuỗi mở. Hai bên ít có cầu nối, và thậm chí còn có thể cạnh tranh nhau. A16z cũng cảnh báo đừng quên tập trung quá nhiều vào TradFi. Điều này cho thấy chính họ cũng hiểu rằng, nếu dồn toàn bộ tài nguyên vào phục vụ các ngân hàng, chúng ta sẽ đánh mất đi linh hồn của crypto: sự đổi mới từ cộng đồng và khả năng phục vụ cho 1 tỷ người không có tài khoản ngân hàng.
Cuối cùng, các bạn nên theo dõi điều gì? Đừng nhìn vào TVL của Bitcoin ETF. Hãy nhìn vào sự tăng trưởng của các dự án “DeFi có phép” (permissioned DeFi) như Uniswap với các pool riêng. Hãy theo dõi các giao thức trung gian như Chainlink với các oracle tuân thủ (compliance oracle). Và quan trọng nhất, hãy hỏi một câu: Khi tổ chức kiểm soát cả node vận hành lẫn danh sách trắng người dùng, thì “blockchain” của họ còn là một mạng lưới không, hay chỉ là một cơ sở dữ liệu phân tán có kiểm soát? Câu trả lời sẽ quyết định bạn đặt cược vào cỗ máy nào cho 5 năm tới.