Tuần trước, tôi ngồi cùng một nhóm developer tại một quán cà phê ở Frankfurt, họ hào hứng khoe roadmap của dự án L2 mới. Họ nói: 'Chúng tôi sẽ triển khai decentralized sequencing trong Q3 năm sau.' Tôi chỉ cười, bởi tôi đã nghe câu nói đó ít nhất 20 lần từ năm 2021. Khi bạn thực sự hiểu điều này cho phép điều gì, bạn sẽ nhận ra rằng hầu hết các L2 hiện tại vẫn đang vận hành như một node tập trung duy nhất, chỉ khác là họ đặt tên nó là 'sequencer'.
Bối cảnh: Cuộc đua L2 và lời hứa chưa được giữ
Từ khi Optimism ra mắt mainnet vào cuối 2021, thị trường đã chứng kiến một làn sóng các giải pháp Layer 2. Arbitrum, zkSync, Scroll, StarkNet, Base, v.v. Mỗi dự án đều hứa hẹn 'mở rộng quy mô Ethereum mà không hy sinh tính phi tập trung'. Nhưng nếu nhìn vào kiến trúc thực tế, sequencer – thành phần chịu trách nhiệm sắp xếp giao dịch và gửi bằng chứng lên L1 – hoàn toàn nằm dưới kiểm soát của một thực thể duy nhất. Họ có thể kiểm duyệt, sắp xếp lại giao dịch, thậm chí dừng bridge. Điều này đi ngược lại tinh thần của blockchain.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi khi theo dõi mã nguồn của 3 dự án L2 lớn, tôi thấy rằng hầu hết các giải pháp 'decentralized sequencing' vẫn chỉ là PowerPoint. Các team thường đưa ra một thiết kế lý thuyết, nhưng khi triển khai thực tế, họ vẫn giữ sequencer độc quyền vì lý do hiệu suất. Bản chất không thể ngăn cản của sự đổi mới là nó không cần phép, nhưng ở đây, sự đổi mới bị kẹt giữa lợi ích kinh tế và công nghệ.
Phân tích kỹ thuật: Tại sao sequencer tập trung là vấn đề
Hãy lấy một ví dụ cụ thể: Arbitrum. Sequencer của Arbitrum hiện do Offchain Labs vận hành. Nó có thể chọn không đưa giao dịch của bạn vào block nếu bạn là một DeFi protocol cạnh tranh với họ. Trên lý thuyết, người dùng có thể gửi giao dịch trực tiếp lên L1 (Ethereum) để force inclusion, nhưng điều này mất 7 ngày và tốn phí cao. Điều đó có nghĩa là, trong thực tế, sequencer có quyền kiểm soát đáng kể đối với thứ tự giao dịch và tính khả dụng.
Khi bạn lột từng lớp ra, bạn sẽ thấy rằng các giải pháp 'shared sequencer' như Espresso hay Astria vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm. Các bài toán về MEV (Miner Extractable Value) càng trở nên phức tạp hơn khi có nhiều sequencer tham gia. Ai sẽ kiểm soát thứ tự giao dịch? Làm thế nào để phân phối MEV một cách công bằng? Những câu hỏi này chưa có lời giải đáp thỏa đáng.
Một khía cạnh khác: L2 hiện tại phụ thuộc vào 'data availability' của L1. Nhưng với EIP-4844 (blob data), các L2 có thể gửi dữ liệu rẻ hơn. Tuy nhiên, sequencer vẫn là điểm nghẽn. Nếu sequencer ngừng hoạt động, toàn bộ mạng L2 sẽ dừng lại. Chúng ta đã thấy điều đó xảy ra với Arbitrum vào tháng 6/2023 khi sequencer bị lỗi do nâng cấp contract. Hệ thống ngừng sản xuất block trong 45 phút.
Góc nhìn phản trực giác: Tập trung hóa sequencer có thể là cần thiết trong ngắn hạn
Đây là điểm mà nhiều người trong cộng đồng 'maxi decentralization' không muốn nghe: Tập trung hóa sequencer cho phép L2 đạt được hiệu suất và trải nghiệm người dùng tương tự Web2. Các dự án như Base (do Coinbase vận hành) đã chứng minh rằng sequencer tập trung có thể xử lý hàng nghìn TPS với độ trễ thấp, thu hút hàng triệu người dùng mới vào hệ sinh thái. Nếu họ buộc phải phi tập trung hóa từ đầu, tốc độ phát triển sẽ chậm lại đáng kể, và Ethereum có thể mất thị phần vào tay Solana hay các blockchain khác có hiệu suất cao hơn.
Tuy nhiên, đây là một con dao hai lưỡi. Sự đổi mới không cần phép có nghĩa là các nhà phát triển có thể xây dựng bất cứ thứ gì họ muốn, nhưng nếu sequencer tập trung bị thao túng, toàn bộ hệ sinh thái sẽ mất niềm tin. Lịch sử commit kể một câu chuyện khác: Các dự án L2 huy động hàng trăm triệu USD, nhưng mã nguồn của sequencer chưa bao giờ được công bố hoàn toàn. Họ giữ bí mật về cơ chế sắp xếp giao dịch, điều này trái ngược với tinh thần mã nguồn mở.
Takeaway: Tương lai của L2 nằm ở sự minh bạch và có thể kiểm chứng
Các giá trị khiến điều này đáng xây dựng là niềm tin vào một hệ thống không cần tin cậy. Nhưng nếu sequencer vẫn là một hộp đen, chúng ta đang đánh mất điều cốt lõi của blockchain. Tôi không nói rằng chúng ta nên từ bỏ L2, nhưng cần một cơ chế kiểm toán thời gian thực cho sequencer. Các giải pháp như 'forced transaction inclusion' cần được cải thiện về tốc độ và chi phí. Các dự án nên công bố mã nguồn sequencer và cho phép bất kỳ ai chạy một node sequencer để kiểm tra.
Trong thị trường tăng hiện tại, khi FOMO lên cao, nhiều người dùng bỏ qua các rủi ro kỹ thuật này. Nhưng hãy nhớ: Khi thị trường giảm, những lỗ hổng này sẽ lộ diện. Hãy nhìn vào sự sụp đổ của FTX – mọi thứ nghe có vẻ tốt đẹp cho đến khi nó không còn. Tôi khuyên bạn nên kiểm tra mã nguồn của L2 mà bạn đang sử dụng, đặc biệt là phần sequencer. Nếu nó là closed source, hãy đặt câu hỏi.
Tôi sẽ tiếp tục theo dõi các dự án như Taiko, đang thử nghiệm một thiết kế sequencer phi tập trung dựa trên Ethereum L1. Nhưng cho đến khi họ chứng minh được trên mainnet với khối lượng giao dịch thực tế, tôi vẫn giữ thái độ hoài nghi. Còn bạn, bạn có sẵn sàng tin tưởng vào một sequencer vô hình không?