Tôi vẫn nhớ buổi sáng tháng 11 năm 2021, khi ngồi trong quán cà phê nhỏ ở Seattle, nhìn dòng tin về Sequoia Capital huy động 2,85 tỷ USD cho quỹ đầu tư mạo hiểm. Lúc đó, tôi đang viết bài phân tích về sự khác biệt giữa đầu tư tập trung và phi tập trung. Sequoia, với lịch sử 50 năm, luôn là biểu tượng của sự tinh hoa trong giới VC. Họ chọn lọc kỹ càng, đầu tư có chiến lược, và thường giữ im lặng cho đến khi thương vụ hoàn tất. Nhưng giờ đây, dưới sự lãnh đạo của Roelof Botha và mới đây là sự "trỗi dậy" của Lin và Grady, Sequoia đang thay đổi. Họ lao vào AI một cách hung hãn, như thể không có ngày mai. Một khoản đầu tư 500 triệu USD vào một startup AI? Chuyện đó từng là điều không tưởng với một quỹ đầu tư truyền thống. Nhưng bây giờ, nó là hiện thực. Và câu hỏi đặt ra: Liệu sự hung hãn này có định hình lại chuẩn mực đầu tư mạo hiểm? Và quan trọng hơn, nó ảnh hưởng thế nào đến thế giới mà tôi đang theo đuổi – thế giới phi tập trung, nơi mọi người cùng nhau xây dựng giá trị mà không cần đến những ông lớn như Sequoia?
Context: Bức tranh toàn cảnh về sự thay đổi của Sequoia
Sequoia Capital, từ lâu đã là một trong những quỹ đầu tư mạo hiểm uy tín nhất thế giới. Họ từng đặt cược vào Google, Apple, PayPal, và gần đây là Stripe, DoorDash. Nhưng trong vài năm trở lại đây, đặc biệt là từ khi thị trường AI bùng nổ, Sequoia đã thay đổi chiến lược. Dưới thời hai đối tác mới – Lin và Grady – quỹ này không còn giữ phong thái điềm tĩnh, chờ đợi cơ hội chín muồi. Thay vào đó, họ chủ động tìm kiếm, thậm chí cạnh tranh gay gắt với các quỹ khác như Andreessen Horowitz, Tiger Global để giành được những thương vụ AI lớn. Điều này không chỉ làm tăng định giá của các startup AI lên mức phi lý (có công ty chỉ mới có ý tưởng đã được định giá 1 tỷ USD), mà còn tạo ra một làn sóng FOMO (sợ bỏ lỡ) trong giới đầu tư. Các quỹ nhỏ hơn buộc phải chạy theo, đẩy thị trường vào vòng xoáy định giá cao, thanh khoản dồi dào, nhưng rủi ro cũng tăng vọt. Trong bối cảnh đó, sự phi tập trung – vốn dựa trên sự phân tán rủi ro và minh bạch – dường như trở nên lạc lõng. Tuy nhiên, tôi tin rằng chính sự điên rồ của VC truyền thống lại là cơ hội để chúng ta nhìn lại giá trị thực sự của blockchain.
Core: Phân tích kỹ thuật và giá trị – AI, VC, và sự đối lập với phi tập trung
Hãy nhìn vào bản chất của đầu tư mạo hiểm. VC truyền thống, như Sequoia, hoạt động dựa trên mô hình tập trung: một nhóm nhỏ các đối tác quyết định số phận của hàng trăm startup. Họ kiểm soát nguồn vốn, thông tin, và cả lộ trình phát triển. Khi Sequoia đầu tư 500 triệu USD vào một startup AI, họ không chỉ cung cấp tiền, mà còn áp đặt tầm nhìn, chiến lược, thậm chí là văn hóa. Điều này tạo ra một hệ sinh thái phụ thuộc: startup phải làm hài lòng quỹ đầu tư, thay vì tập trung vào cộng đồng người dùng. Trong thế giới AI, điều đó có thể chấp nhận được, vì AI vẫn đang trong giai đoạn phát triển, cần vốn lớn và định hướng rõ ràng. Nhưng khi áp dụng vào không gian crypto, mô hình này phá vỡ chính tinh thần phi tập trung. Tôi từng chứng kiến nhiều dự án DeFi, NFT nhận đầu tư từ các quỹ lớn, sau đó trở thành công cụ để quỹ đó thao túng thị trường. Sự tập trung vốn luôn dẫn đến sự tập trung quyền lực, và blockchain sinh ra để chống lại điều đó.
Một điểm quan trọng khác là định giá. Sequoia và các quỹ khác đang đẩy định giá AI lên mức không tưởng. Theo dữ liệu từ PitchBook, năm 2024, các startup AI đã huy động được hơn 50 tỷ USD, với mức định giá trung bình cao gấp 3 lần so với năm 2020. Nhưng liệu có bao nhiêu trong số đó thực sự tạo ra giá trị? Tôi đã thấy quá nhiều lần trong lịch sử crypto: ICO năm 2017, DeFi mùa hè 2020, NFT năm 2021 – tất cả đều bùng nổ rồi vỡ mộng. Định giá cao không đồng nghĩa với giá trị bền vững. Trong thế giới phi tập trung, giá trị đến từ sự tham gia của cộng đồng, từ tính minh bạch của giao thức, từ khả năng tự chủ của người dùng. Sequoia có thể rót 500 triệu USD vào một startup AI, nhưng không thể mua được lòng tin của cộng đồng. Đó là thứ mà chỉ có blockchain mới có thể xây dựng – một cách chậm rãi, nhưng vững chắc.
Tôi nhớ lại năm 2021, khi dự án Art4Freedom của tôi phát hành 555 NFT, thu về 220 ETH. Chúng tôi không có sự hậu thuẫn của VC nào, chỉ có niềm tin của cộng đồng. Và chúng tôi đã dùng số tiền đó để tài trợ cho các tổ chức phi lợi nhuận, minh bạch từng giao dịch trên blockchain. Đó là sức mạnh của phi tập trung: không cần đến Sequoia, không cần đến những hợp đồng đầu tư phức tạp, chỉ cần một cộng đồng cùng chung lý tưởng. Khi Sequoia lao vào AI, họ đang chứng minh rằng mô hình tập trung vẫn có thể tạo ra đột phá, nhưng đồng thời họ cũng cho thấy giới hạn của nó: sự thiếu bền vững và phụ thuộc vào một nhóm nhỏ.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác – Liệu sự hung hãn của Sequoia có thực sự tốt cho AI?
Nhiều người cho rằng Sequoia đầu tư mạnh vào AI là tín hiệu tích cực, thúc đẩy đổi mới. Nhưng tôi lại thấy một mặt trái: sự đầu tư ồ ạt này có thể đang giết chết sự đa dạng trong hệ sinh thái AI. Các startup nhỏ, có ý tưởng độc đáo nhưng không phù hợp với gu của Sequoia, sẽ không có cơ hội. Họ buộc phải chạy theo những gì VC muốn, thay vì theo đuổi tầm nhìn riêng. Điều này tạo ra một thị trường AI đồng nhất, thiếu sự cạnh tranh thực sự. Trong khi đó, blockchain lại cho phép bất kỳ ai cũng có thể xây dựng và huy động vốn từ cộng đồng, mà không cần sự chấp thuận của bất kỳ ông lớn nào. Sự tập trung hóa của VC có thể tạo ra những kỳ lân, nhưng nó cũng tạo ra những bong bóng dễ vỡ.
Hãy nhìn vào một ví dụ cụ thể: Lightning Network của Bitcoin. Đã 7 năm trôi qua, nhưng nó vẫn chỉ là một giải pháp ngách, với tỷ lệ thất bại routing cao và độ phức tạp quản lý channel khiến người dùng phổ thông nản lòng. Nếu Sequoia đầu tư vào Lightning Network, họ có thể đẩy nhanh sự phát triển, nhưng liệu nó có còn giữ được tinh thần phi tập trưng? Có thể không. Bởi vì khi có một quỹ lớn đứng sau, áp lực phải sinh lời sẽ khiến các nhà phát triển ưu tiên lợi nhuận hơn là tính phi tập trung. Điều tương tự đang xảy ra với AI: các startup AI được Sequoia hậu thuẫn sẽ tập trung vào việc tạo ra sản phẩm có thể thương mại hóa nhanh, thay vì giải quyết những vấn đề căn cơ như đạo đức AI, quyền riêng tư, hay sự công bằng. Và đó là lý do tại sao tôi cho rằng sự hung hãn của Sequoia, dù có vẻ mạnh mẽ, lại đang đẩy AI vào một vòng xoáy thiếu bền vững, giống như những gì chúng ta đã thấy trong crypto năm 2017.
Tôi từng chứng kiến nhiều dự án ICO được hậu thuẫn bởi các quỹ lớn, nhưng cuối cùng đều thất bại vì họ xây dựng trên nền tảng của sự tham lam, không phải giá trị. Mùa gấu 2022 đã dạy tôi một bài học đắt giá: danh mục đầu tư của tôi giảm 70%, và tôi phải rút lui khỏi các cuộc thảo luận công khai trong 3 tháng. Trong thời gian đó, tôi suy ngẫm về sự thất vọng so với lý tưởng ban đầu. Và tôi nhận ra rằng, sự bền vững không đến từ những khoản đầu tư khủng, mà đến từ một cộng đồng kiên định. Sequoia có thể đang tạo ra một làn sóng đầu tư AI, nhưng làn sóng nào rồi cũng sẽ rút, để lại những gì? Câu trả lời phụ thuộc vào việc chúng ta có học được từ quá khứ hay không.
Takeaway: Tầm nhìn tiến bộ – Sự hội tụ hay đối đầu?
Tôi không phải là người bài trừ VC. Tôi hiểu rằng vốn lớn có thể thúc đẩy đổi mới. Nhưng tôi tin rằng, trong kỷ nguyên mà AI và blockchain đang hội tụ, chúng ta cần một mô hình đầu tư mới – một mô hình kết hợp giữa sức mạnh của vốn tập trung và tinh thần phi tập trung. Có thể đó là các DAO đầu tư, nơi cộng đồng quyết định thay vì một nhóm đối tác. Hoặc đó là các quỹ đầu tư on-chain, minh bạch từng giao dịch. Sequoia đang cho thấy sức mạnh của sự tập trung, nhưng đồng thời cũng phơi bày những điểm yếu của nó. Liệu chúng ta có đang chứng kiến sự khởi đầu của một cuộc chuyển đổi, nơi các quỹ truyền thống buộc phải thích nghi với triết lý phi tập trung? Tôi không biết chắc. Nhưng tôi biết rằng, những người như tôi – những người đã từng mất mát, từng vật lộn với lý tưởng – sẽ tiếp tục xây dựng những cộng đồng kiên cường, nơi giá trị được tạo ra từ sự tham gia của tất cả, không chỉ từ vài cá nhân quyền lực. Và có lẽ, một ngày nào đó, Sequoia cũng sẽ nhận ra rằng, sự hung hãn chỉ là nhất thời, nhưng sự bền vững mới là mãi mãi.