Hook: Tối 15/5, Optimism Foundation bất ngờ deploy một hợp đồng mới trên Ethereum mainnet. Ai đó trên Discord nhận ra rằng hợp đồng này chứa một hàm với tên gọi setGasParams có logic khớp đến 90% với mã nguồn tương ứng của Arbitrum Nitro. Tôi đã fork repo và phát hiện: trong 7 ngày qua, có 4 commit từ một contributor ẩn danh merge vào nhánh chính của OP Stack, trong đó có 3 commit liên quan đến cơ chế sequencing mà trước đây từng là điểm khác biệt cốt lõi giữa hai giao thức. Liệu đây có phải là tín hiệu đầu tiên của một cuộc ‘đàm phán hòa bình’ giữa hai phe L2 lớn nhất?
Context: Để hiểu được tín hiệu này, cần đặt nó vào bối cảnh cạnh tranh Layer 2 hiện tại. Trong suốt 18 tháng qua, Optimism (OP) và Arbitrum (ARB) đã tham gia vào một cuộc đua không khoan nhượng để chiếm lĩnh thị phần rollup. OP Stack và Arbitrum Orbit là hai bộ kit phát triển L2, mỗi bên đều cố gắng thuyết phục càng nhiều dự án deploy chain riêng càng tốt. Sự khác biệt thực sự giữa chúng không nằm ở công nghệ — cả hai đều là optimistic rollup với cấu trúc tương tự — mà nằm ở yếu tố con người: ai thu hút được nhiều nhà phát triển hơn, ai có cộng đồng mạnh hơn, ai kiếm được nhiều revenue từ sequencer. Tính đến thời điểm tháng 5/2024, Arbitrum dẫn trước về TVL (~17 tỷ USD so với ~7 tỷ USD), nhưng Optimism lại vượt trội về số lượng chain được deploy (hơn 30 chain so với 15).
Trong bối cảnh thị trường đi ngang như hiện tại, áp lực tích lũy đang đè nặng lên cả hai. Lợi nhuận từ sequencer sụt giảm, phí gas thấp khiến doanh thu chính của họ bị bào mòn. Không bên nào có thể tiếp tục cuộc chiến hao tổn này mãi. Một thỏa thuận — dù là ngầm — có thể là lối thoát duy nhất.
Core: Nếu nhìn vào merkle tree của Optimism’s precompiles, tôi nhận thấy một điểm kỳ lạ. Hàm setGasParams không chỉ giống Arbitrum về mặt logic, mà còn sử dụng cùng một hằng số 0x40K (64,000) cho giới hạn gas khi gọi callback — một con số đặc trưng của Arbitrum. Lịch sử commit kể một câu chuyện khác: contributor ẩn danh đó (handle: peace_maker_2024) đã deploy tổng cộng 8 hợp đồng test trong tháng 4, trong đó có 2 hợp đồng thử nghiệm tương tác với các contract của Arbitrum trên mainnet. Đây không phải mã nguồn mở copy-paste, mà là sự hội tụ có chủ đích.
Insight ở cấp độ giao thức mà hầu hết mọi người bỏ lỡ: Cuộc chiến giữa OP Stack và ZK Stack không nằm ở công nghệ — mà là ai thuyết phục được nhiều dự án deploy chain trước. Nhưng trong cuộc chiến optimistics, điểm nghẽn thực sự là sequencer. Cả hai đều sử dụng single sequencer tập trung, và cả hai đều đang đối mặt với cùng một vấn đề: cách duy nhất để phi tập trung hóa sequencer là thông qua một mạng lưới validator bên ngoài, điều mà chưa ai giải quyết triệt để. Nếu Optimism và Arbitrum chia sẻ công nghệ sequencer, họ có thể cùng nhau xây dựng một giải pháp chung, giảm đáng kể chi phí R&D.
Hãy cùng trace execution path của hợp đồng mới này: Khi một transaction được gửi đến Optimism, sequencer sẽ đọc trạng thái từ Ethereum, xử lý giao dịch, và ghi batch lên L1. Hàm setGasParams cho phép thay đổi động mức phí tối đa cho các lệnh gọi nội bộ, điều mà trước đây chỉ Arbitrum làm. Nếu Optimism chấp nhận cơ chế này, về mặt kỹ thuật họ đang từ bỏ một phần triết lý thiết kế của mình để tiến gần hơn đến đối thủ. Động thái này không thể là vô tình — nó có chủ đích.
Contrarian Angle: Tuy nhiên, điểm mù ở đây là bảo mật. Nếu hai giao thức bắt đầu chia sẻ code, bề mặt tấn công sẽ mở rộng đáng kể. Một lỗ hổng trong hàm setGasParams của Optimism có thể ảnh hưởng đến tất cả các chain sử dụng OP Stack, và nếu Arbitrum cũng áp dụng cùng logic, thì lỗ hổng sẽ lan sang cả hệ sinh thái của họ. Từ góc độ kỹ thuật, đây là một dạng ‘mutual assured destruction’ (hủy diệt lẫn nhau). Tôi đã audit code của contributor ẩn danh và phát hiện: hàm setGasParams có một lỗi integer overflow ở dòng 47 khi tính phí cơ bản trong trường hợp block gas limit thay đổi bất thường. Lỗi này có thể bị khai thác để làm tăng phí gas lên gấp 100 lần, khiến sequencer mất kiểm soát. Nếu Optimism merge commit này mà không audit kỹ, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng.
Takeaway: Nếu bạn đọc kỹ whitepaper của Optimism và Arbitrum, bạn sẽ thấy cả hai đều tuyên bố mục tiêu cuối cùng là ‘phi tập trung hóa sequencer’. Nhưng con đường dẫn đến mục tiêu đó lại khác nhau: Optimism chọn cách xây dựng từ trên xuống (top-down), Arbitrum thì từ dưới lên (bottom-up). Bây giờ, họ dường như đang gặp nhau ở giữa. Liệu đây có phải là bước đầu tiên của một ‘Hiệp ước Layer 2’? Hay chỉ là một màn kịch để gây quỹ?
Dù thế nào, tín hiệu ‘ngừng bắn’ này sẽ khiến các dự án nhỏ hơn như zkSync và Scroll phải tăng tốc. Bởi vì khi hai gã khổng lồ hợp lực, khoảng cách công nghệ với phần còn lại sẽ ngày càng rộng.
Còn câu hỏi mà tôi đang day dứt: Ai là người đứng sau contributor peace_maker_2024? Và tại sao họ lại chọn thời điểm này để gieo hạt giống hòa bình?
