Mỗi ICO đều có một câu chuyện bị bỏ quên. Nhưng có lẽ, câu chuyện bi thảm nhất lại đến từ một gã khổng lồ không hề phát hành token: IBM Blockchain.
Hook
Hôm qua, IBM công bố doanh thu quý II đạt 172 tỷ USD, thấp hơn kỳ vọng thị trường. Trong báo cáo, mảng blockchain - từng được kỳ vọng là cỗ máy tăng trưởng mới - tiếp tục im lặng. Một sự im lặng đáng sợ. Bởi chỉ 7 năm trước, IBM còn tự hào là người tiên phong trong enterprise blockchain, với Hyperledger Fabric và hàng loạt dự án hợp tác với Maersk, Walmart, và các ngân hàng trung ương. Họ đã chi hàng tỷ USD, xây dựng đội ngũ hơn 1.500 kỹ sư, nhưng giờ đây, tất cả gần như biến mất khỏi bản đồ crypto. Điều gì đã xảy ra?
Context
Để hiểu, cần nhìn lại năm 2015-2017. Khi Ethereum còn non trẻ, IBM đã nhìn thấy cơ hội: blockchain cho doanh nghiệp. Họ sáng lập Hyperledger, một consortium dưới sự bảo trợ của Linux Foundation, với tham vọng tạo ra một nền tảng permissioned blockchain cho các tập đoàn. IBM Blockchain Platform ra đời, cho phép khách hàng deploy mạng riêng tư, kiểm soát quyền truy cập. Họ đã ký hợp đồng với Maersk để theo dõi container vận chuyển, với Walmart để truy xuất nguồn gốc thực phẩm, với nhiều ngân hàng để xử lý thanh toán xuyên biên giới.
Nhưng câu chuyện của AMM ẩn sau mỗi pool thanh khoản - cũng giống như câu chuyện về giá trị thực sự ẩn sau mỗi hợp đồng enterprise blockchain. IBM đã mắc một sai lầm chiến lược: họ xây dựng blockchain cho doanh nghiệp, nhưng lại từ chối bản chất phi tập trung. Họ tạo ra một hệ thống mà về mặt kỹ thuật là distributed ledger, nhưng về mặt quản trị lại hoàn toàn tập trung. Các node chỉ thuộc về các bên đã được phê duyệt. Không có token, không có incentive, không có cộng đồng.
Core
Phân tích kỹ thuật cho thấy Hyperledger Fabric có kiến trúc modular, hỗ trợ smart contract bằng Go, Java, JavaScript. Nó nhanh hơn Ethereum rất nhiều (hàng nghìn TPS). Nhưng điểm yếu chết người: không có cơ chế đồng thuận phi tập trung thực sự. Các consensus plugins như Kafka hoặc Raft về bản chất là crash fault tolerant, không phải Byzantine fault tolerant. Điều này vi phạm nguyên lý cốt lõi của blockchain: trustless.
Hơn nữa, IBM đã cố gắng bán blockchain như một giải pháp phần mềm doanh nghiệp truyền thống. Họ tính phí giấy phép, phí triển khai, phí bảo trì. Họ không tạo ra bất kỳ token kinh tế nào. Khách hàng của họ là các tập đoàn lớn, những người không muốn chia sẻ dữ liệu với đối thủ. Họ yêu cầu quyền riêng tư tuyệt đối. Kết quả: mỗi mạng IBM Blockchain chỉ có vài node, và hiệu quả của nó không khác gì một cơ sở dữ liệu distributed thông thường.
Contrarian
Nhiều người cho rằng thất bại của IBM Blockchain là bằng chứng cho thấy enterprise blockchain vô dụng. Tôi không nghĩ vậy. Đây là bằng chứng cho thấy cách tiếp cận sai. IBM đã lý tưởng hóa công nghệ mà quên mất yếu tố con người và động lực kinh tế. Họ cố gắng áp đặt blockchain vào quy trình doanh nghiệp cũ, thay vì thiết kế lại quy trình để tận dụng sức mạnh thực sự của phi tập trung hóa.
Sự lý tưởng hóa NFT là một vết nứt tinh tế - và cũng chính là vết nứt đã giết chết IBM Blockchain. Họ tin rằng chỉ cần công nghệ tốt, doanh nghiệp sẽ tự động áp dụng. Họ quên rằng blockchain không phải là database, mà là một mạng lưới tin cậy. Nếu không có token để khuyến khích sự tham gia, không có cộng đồng để kiểm tra và phát triển, nó sẽ chết.
Takeaway
IBM Blockchain đã chết. Nhưng bài học của nó vẫn còn sống. Mỗi dự án crypto ngày nay nên tự hỏi: mình có đang lặp lại sai lầm của IBM không? Có đang xây dựng một hệ thống tập trung dưới vỏ bọc phi tập trung? Có đang bỏ qua tokenomics và cộng đồng? Nếu câu trả lời là có, thì dù công nghệ có tốt đến đâu, dự án đó cũng sẽ sớm bị lãng quên, như IBM Blockchain.
Câu hỏi đặt ra: Liệu những gã khổng lồ công nghệ khác như Microsoft, Amazon, Google có đang âm thầm đi theo con đường tương tự với các giải pháp blockchain của họ? Hay họ đã rút ra bài học đắt giá từ người tiền nhiệm? Thời gian sẽ trả lời. Nhưng tôi biết rằng, mỗi nền tảng Web3 đều có DNA văn hóa riêng, và IBM đã cố gắng biến nó thành DNA của một tập đoàn cũ - một sự kết hợp chết người.