Hãy đọc lại con số trước khi bàn luận: 2,6%. Đó là phần trăm miner toàn mạng đang tín hiệu ủng hộ BIP-110 – bản nâng cấp được kỳ vọng sẽ siết chặt dòng dữ liệu Ordinals trên Bitcoin. Không phải 26%, không phải 52%. Chỉ 2,6%. Trong khi cơ chế kích hoạt BIP9 thường yêu cầu 95% hashrate, con số này không chỉ thấp hơn ngưỡng kích hoạt, nó gần như là một lời tuyên bố: Bitcoin đã nghe, và Bitcoin đã từ chối.
Michael Saylor, người đứng đầu Strategy – cỗ máy mua Bitcoin lớn nhất sàn chứng khoán Mỹ – đã lên tiếng vào đầu tháng 8: BIP-110 không đạt được sự ủng hộ rộng rãi từ miner, có thể sẽ chết lâm sàng hoặc trở nên không liên quan. Ông nói đúng, nhưng vì lý do mà ông có thể không muốn thừa nhận. Và đó là lúc câu chuyện bắt đầu thú vị.
Tôi không tin vào những tuyên bố về 'sự đồng thuận của cộng đồng' cho đến khi tôi xác minh được mã nguồn, và trong trường hợp này, thứ duy nhất cần xác minh là con số 2,6% cùng hành vi của miner.
Bối cảnh: Bản đề xuất 'sửa sai' cho một vấn đề mà miner không coi là sai
BIP-110, theo mô tả trong các diễn đàn kỹ thuật, là một bản soft fork tạm thời – kéo dài khoảng một năm – với bảy ràng buộc đồng thuận. Điểm cốt lõi: các block được sản xuất bởi miner không gửi tín hiệu ủng hộ sẽ bị node từ chối. Mục tiêu công khai: hạn chế lượng dữ liệu phi giao dịch – cụ thể là inscription kiểu Ordinals – đang chiếm chỗ trong block, từ đó giảm tải lưu trữ và băng thông cho node. Thoạt nhìn, đây là một nỗ lực kỹ thuật hợp lý. Nhưng đào sâu một chút, bản thân con số 'BIP-110' gợi lên sự không nhất quán.
BIP-110 thực sự trong lịch sử Bitcoin là một đề xuất từ năm 2015 – liên quan đến SegWit, không liên quan gì đến việc hạn chế dữ liệu nhúng. Điều này có nghĩa một trong hai khả năng: hoặc là cộng đồng đang sử dụng một số hiệu không chính thức để chỉ một đề xuất mới chưa được đăng ký, hoặc là toàn bộ câu chuyện 'BIP-110' mà chúng ta đang thảo luận chỉ là một cái tên tạm bợ gắn lên một sáng kiến không rõ ràng. Với tư cách một nhà điều tra, tôi coi đây là một cờ đỏ – không phải vì đề xuất xấu, mà vì sự lu mờ về định danh làm suy yếu tính nghiêm túc của quy trình.
Bất kể con số chính thức hay không, bản chất kỹ thuật của đề xuất là một thay đổi gia tăng – không có mật mã mới, không có thay đổi cấu trúc block gốc. Nó giống một 'bản vá' cấu hình hơn là một nâng cấp giao thức. Và vì nó là soft fork, tác động tương đối an toàn nếu được kích hoạt. Nhưng 'an toàn' ở đây chỉ là về mặt kỹ thuật, bởi vì về mặt chính trị, nó gần như đã nằm trong quan tài từ khi được chôn.
Phần lõi: Tại sao miner bỏ phiếu bằng ví, không phải bằng lý tưởng
Hãy gạt Saylor sang một bên và nhìn vào những người nắm quyền quyết định thực sự: các miner. Vào ngày hôm nay, họ đang nhận được một phần không nhỏ phí giao dịch từ các inscription Ordinals. Đây không phải là chuyện nhỏ. Kể từ khi Ordinals bùng nổ vào đầu 2023, phí giao dịch Bitcoin dao động quanh mức cao nhờ các giao dịch đúc inscription và RBF. Miner đã kiếm thêm hàng trăm triệu đô la từ các giao dịch 'rác' này. Giờ họ được đề nghị bỏ phiếu cho một thứ sẽ giết chính con gà đẻ trứng vàng đó.
Kết quả 2,6% thực ra là một bài học kinh tế học hành vi. Khi bạn hỏi một người khai thác: 'Bạn có muốn tự cắt giảm 30% doanh thu phí của mình không?', câu trả lời gần như không bao giờ là 'có', trừ khi có áp lực xã hội đủ mạnh hoặc một mối đe dọa hiện hữu với sự tồn tại của mạng lưới. Một đề xuất hạn chế dữ liệu phi tài chính không đáp ứng tiêu chí đó.
Thêm một lớp nữa: lập luận 'bảo vệ tính thuần khiết của Bitcoin như một mạng lưới thanh toán' không có trọng lượng khi đối mặt với bảng cân đối kế toán. Saylor nói về tầm nhìn – miner nói về lợi nhuận. Đây là lý do tại sao tôi cho rằng Saylor đang cố gắng định hình một câu chuyện không đúng với thực tế. Ông tuyên bố 'Bitcoin đang vận hành đúng thiết kế', nhưng có lẽ ông đang nhầm lẫn 'không có gì xảy ra' với 'không có gì đáng lo ngại'.
Thực tế kỹ thuật không thể chối cãi: trong thời gian BIP-110 được thảo luận, chưa có một triển khai cụ thể nào được công bố ở cấp client chính. Chưa có pull request trong Bitcoin Core, chưa có mã nguồn mở để kiểm toán. Tôi không tin vào một đề xuất thay đổi đồng thuận cho đến khi tôi xác minh được mã nguồn – và ở đây, tôi không có gì để xác minh. Điều này có nghĩa đề xuất này chỉ tồn tại trên giấy, trên các cuộc gọi video và trên Twitter. Nó chưa từng bước vào phòng phẫu thuật, chứ đừng nói đến việc bị mổ xẻ.
Điều gì xảy ra khi một đề xuất yếu như vậy được một người có tầm ảnh hưởng như Michael Saylor xác nhận là 'sắp chết'? Nó sẽ chết nhanh hơn. Nhưng hãy nhìn vào mặt khác: cái chết của BIP-110 không phải là thất bại của công nghệ, mà là thất bại của một hệ tư tưởng. Phe 'Bitcoin-first' – những người muốn Bitcoin chỉ là tiền điện tử thuần túy – đã thua một vòng. Còn phe 'Bitcoin là một lớp dữ liệu' – những người coi Ordinals và inscription là một phần của tương lai – đã thắng mà không cần phát một phát súng nào.
Góc nhìn ngược: 2,6% có thể là một tín hiệu tốt cho Bitcoin
Hầu hết mọi người nhìn vào con số 2,6% và kết luận rằng BIP-110 thất bại. Nhưng có một cách đọc khác, mang tính phản trực giác: sự từ chối của miner chính là bằng chứng mạnh nhất cho thấy Bitcoin vẫn là một hệ thống phi tập trung thực sự.
Hãy tưởng tượng một kịch bản khác: nếu BIP-110 được ủng hộ bởi 80% miner chỉ sau một tuyên bố từ Saylor – người nắm hơn 200.000 BTC và là giám đốc của một công ty đại chúng – điều đó có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là một thực thể duy nhất có khả năng định tuyến lại chính sách tiền tệ của một mạng lưới toàn cầu. Điều đó đáng sợ hơn nhiều so với việc Ordinals làm tắc nghẽn block. Sự thất bại của BIP-110, vì vậy, là một thành công về mặt cấu trúc: nó chứng minh rằng không một cá nhân nào – kể cả tổ chức nắm giữ Bitcoin lớn nhất thế giới – có thể ép buộc thay đổi giao thức bằng sức nặng của tài sản.
Nhưng đừng vội vỗ tay. Cùng một đồng xu, mặt còn lại là: miner không bỏ phiếu dựa trên lý tưởng, họ bỏ phiếu dựa trên lợi nhuận. Điều này có nghĩa là bất kỳ đề xuất nào làm giảm lợi nhuận của họ – dù có tốt cho mạng lưới đến đâu – đều sẽ bị bỏ qua. Hệ quả: Bitcoin sẽ ngày càng khó thay đổi, ngay cả khi thay đổi là cần thiết. Đây là một mối nguy hiểm tinh vi hơn – không phải vì một thực thể chi phối, mà vì không có thực thể nào đủ khả năng chi trả cho sự thay đổi.
Kết luận: Bitcoin vẫn là một con tàu không ai lái, và đó có thể là vấn đề
Khi một đề xuất kỹ thuật nhận được 2,6% ủng hộ từ những người vận hành mạng lưới, ta có hai lựa chọn: gọi nó là một thất bại dân chủ, hoặc gọi nó là một bằng chứng về sự ổn định. Câu trả lời đúng không nằm ở lập trường của bạn, mà nằm ở câu hỏi tiếp theo: Liệu sự ổn định này có đang trở thành sự trì trệ?
Saylor đã tuyên bố đề xuất sẽ trở nên không liên quan. Ông có thể đúng. Nhưng điều ông không nói ra là: những gì khiến BIP-110 trở nên không liên quan – sự miễn cưỡng của miner trong việc thay đổi trạng thái – cũng chính là thứ sẽ khiến Bitcoin không thể tự sửa chữa khi gặp lỗ hổng thực sự, không chỉ là lỗ hổng về mặt thẩm mỹ của một block đầy chữ.
Tôi không tin vào một Bitcoin được cứu bởi lời tiên tri từ một giám đốc điều hành nào. Tôi tin vào mã nguồn, tôi tin vào dữ liệu, và tôi tin vào sự thật rằng 2,6% không bao giờ đủ để thay đổi điều gì. Nhưng câu hỏi mà tôi sẽ mang theo là: Bao nhiêu phần trăm thì đủ để ngăn chặn một thảm họa? Trong một hệ thống mà sự thay đổi cần 95%, nhưng sự hủy diệt chỉ cần một lỗi trong một dòng code – chúng ta đang đặt cược vào điều gì?